انجمن گفتگوی خبرنگاران ایران

فائزه

مهرورزي يا همدلي; شعار يا عمل؟!
نويسنده : محمدباقر کريم زاده

يکي از شعارهاي دولت نهم در بدو تاسيس، مهرورزي بود. مهرورزي برخلاف شعارهاي سياسي، براي توده مردم آشنا است و همه مي توانند آن را بفهمند. توليد چنين شعارهاي همه فهم و عامه پسند در فضاي سياسي ايران امري عادي و شايع است.
يک شعار سياسي برخاسته از ادبيات سياسي، هماهنگ با بينش سياسي خاص و الهام بخش راهکارهاي متناسب براي نيل به هدف مشخص است. شعاري که خارج از ادبيات سياسي در فضاي سياسي تزريق مي شود با وجود همه فهم و باب ذوق همگان بودن، از چنان کليت و ابهامي برخوردار است که شمول آن را بر بينش و راهکار و هدفمندي مي زدايد. چنين شعارهاي کلي و مبهم با وجود خوشايندي و زيبايي، ممکن است در جريان عمل و تعين، نتيجه اي معکوس دهند و اين، اثر همان کليت و ابهام است.
شعارهايي چون اصلاح طلبي و مهرورزي، سرنوشتي اين چنين دارند و از اينجا است که با گذشت نيمي از عمر دولت نهم، پرسش از «دامنه شعار مهرورزي و چگونگي آن در عمل» سوال به جا و قابل توجهي است.
جريان عزل و استعفاها در دولت نهم به گونه اي بوده است که آقاي احمدي نژاد در هشتمين نشست خبري خود با خبرنگاران، تاکيد کرد; هرگاه تشخيص دهد، افراد را تغيير مي دهد و افزود که علت تغييرات در دولت شتابي است که تحولات و پيشرفت کشور در پيش گرفته است.
وي در همين جلسه گفت که سلسله استعفاها مطلقا در راه نيست و اين مقدار تغييراتي که در دولت اتفاق افتاده، امري طبيعي است. هرچند آقاي احمدي نژاد عزل و استعفاها در دولت را امري طبيعي دانسته اما پرسش خبرنگار حاکي از وجود چيزي غيرطبيعي در دولت نهم است که استعفاي روز بعد مهدي کلهر، مشاور اطلاع رساني و رسانه آقاي احمدي نژاد، بيش تر به اين نگراني ها دامن مي زند. (هرچند که اين استعفا از نوع استعفاهاي پيشين نبود.)
پاسخ مسئله را مي توان در آنچه آقاي علي لاريجاني گفته و همچنين در کلام خود آقاي احمدي نژاد يافت و از اين پاسخ دريافت که دامنه مهرورزي دولت نهم تا چه حدي است. آقاي علي لاريجاني در جمع دانشجويان و اعضاي جامعه اسلامي دانشگاه فردوسي مشهد عنوان کرد: «به دليل اينکه سلايق مديريتي من با رئيس جمهور يکي نبود و ممکن بود موجب سايش و وقت گيري شود، از اين سمت استعفا دادم». از سوي ديگر آقاي احمدي نژاد در همان نشست مطبوعاتي بيان کرد که از ابتدا چهارپنج وزير غير از فهرست مد نظر وي بوده اند و «بالاخره شرايطي برقرار شد و برخي دوستان که خيلي هم زحمت کشيدند، آمدند.»
سخن آقاي لاريجاني معناي روشني دارد; اختلاف سلايق. همين موضوع را مي توان به عنوان معياري در ديگر عزل و استعفاها قلمداد کرد; چنان که آن چهارپنج وزير خارج از فهرست نيز خارج از سليقه قرار مي گيرند. موضوع بر سر وجود معياري براساس مباني و اصول مشخص نيست، بلکه اين «سليقه شخصي» است که تعيين کننده کارآيي و شايستگي مدير يا وزير است و بنابراين معيار، دامنه مهرورزي نيز نمايان مي شود. شعار مهرورزي که به دليل کليت و ابهام آن از دامنه اي گسترده برخوردار است در عمل دولت نهم، تعيين مبتني بر سليقه مي يابد، به گونه اي که حتي کساني با اشتراک اصول و مباني با دولت نهم نيز از دامنه آن خارج مي شوند، کساني چون آقايان لاريجاني يا ذوالقدر.
در اين بين، جاي تعجب نيست که منتقداني چون آقاي اکبر اعلمي مشمول بي مهري شوند، چراکه حتي کسي چون آقاي احمد توکلي از همراهان و موافقان اصولي دولت نهم نيز از اين امر مستثني نشد و يکي از پايگاه هاي خبري - تحليلي نزديک به دولت نهم در مورد وي چنين قضاوت کرد: «از جدال ناجوانمردانه شما و دوستانتان با رئيس جمهور که بلافاصله بعد از مشخص شدن اعضاي کابينه نهم آغاز گرديده است و اکنون که به انتخابات نزديک مي شويم شدت گرفته، خسته شده ايم.»
معيار سليقه در مهرورزي نشان داده که دامنه گسترده مهرورزي چنان تنگ است که حتي افراد همجناح را نيز بيرون مي راند و تاب تحمل انتقاداتي چنان نرم و ملايم را ندارد. برطبق اين معيار معلوم مي شود که دولت نهم منتقدين خود را در جشنواره مطبوعات چگونه ارزيابي مي کند. به اين گونه است که شعار مهرورزي هر چند در ابتدا خوش آب و رنگ است و نويددهنده همکاري و همگامي با نخبگان کشور، اما درعمل، به ضدخويش تبديل شده است; به گونه اي که آقاي لاريجاني لازم ديد به دولت اندرز دهد و بگويد: «يکي از مسائلي که دولت بايد از آن بيشتر استفاده کند، ظرفيت بيشتر نخبگان در اداره کشور است.»
گويا تنگ بودن دايره مهرورزي دولت نهم است که آقاي هاشمي رفسنجاني را در همايش حزب اعتدال و توسعه به ياد زمان قبل از انقلاب مي اندازد و در جمع ترکيبي از جناح هاي مختلف مي گويد: "ترکيب موجود در اين مراسم شبيه همدلي پيش از انقلاب اسلامي است; در زماني که حوزه، دانشگاه، بازار و احزاب در جهت انقلاب همراه شده بودند و امام خميني (ره) مانند رهبري هوشيار اين کشتي را در اقيانوس کشور هدايت مي کرد.»
آقاي هاشمي در اين همايش تاکيد بر همدلي جناح ها و احزاب دارد و به نظر وي; «وقت آن رسيده که دست از دعواها و خشونت ها و متهم کردن ها برداريم و کاري را که امام خميني (ره) در پيش رو گذاشته است و بارها آثار آن را ديده ايم، ادامه دهيم.» شعار همدلي که ايشان عنوان کردند دعوتي بود از احزاب به همکاري با يکديگر تا از ظرفيت مديران و نخبگان به نحو بهتري استفاده شود. معلوم است که آنچه آقاي هاشمي از دعوا و خشونت و متهم کردن مد نظر دارد، به حوادث چند هفته اخير اشاره دارد که از سخنراني آقاي احمدي نژاد در دانشگاه علم وصنعت اوج گرفت.
سوال مي کنيم که آيا شعار همدلي به سرنوشت شعار مهرورزي دچار نخواهد شد؟ پاسخ اين پرسش را در آينده مي توان يافت. اما، همدلي همانند مهرورزي شعاري است همه فهم و عامه پسند که خارج از ادبيات سياسي به فضاي سياسي تزريق مي شود. تنها با اتکا به شرايط بحراني و تشبيه ايران به کشتي «در يک اقيانوس متلاطم» نمي توان اصولي براي همدلي تدوين کرد.
در واقع، فقدان ادبيات سياسي بنيادين و منسجم است که به اين گونه ابهام گويي ها مجال مي دهد و حتي باعث مي شود که موضوع مهمي چون گزارش اطلاعاتي آمريکا در مورد پرونده هسته اي ايران در حد يک «درز اطلاعات» ارزيابي شود.
آنچه براي فضاي سياسي ايران اهميت دارد، روشن شدن اين نکته است که مبهم گويي، نه تنها نتيجه اي ضد مي دهد، بلکه بيش از هرچيز امکان ها و فرصت ها را از مديران و اهل سياست در ايران مي گيرد. بنابراين، مسئله نه مهرورزي است و نه همدلي; بلکه مسئله اين است که به جاي شعارهاي مبهم و سخن از سر مصلحت گفتن، کلامها و شعارها در حيطه ادبيات سياسي و مبتني بر اصول عقلاني سياسي زاده شوند و در فضايي عيني ارزيابي گردند.
در اين صورت است که جناح هاي سياسي قادر خواهند بود به جاي ابهام گويي اصولي را به دست آورند که از يک سو، تشخص سياسي آنها عيني تر شده و در نتيجه دامنه فعاليت سياسي شان شفاف گردد و از سوي ديگر، نحوه تعامل و همکاري جناحها با يکديگر وضوح يابد و به اين وسيله، امکانات بالقوه جناح ها و احزاب مجال فعليت يابند. اين راهي است که بايد طي شود و الا توان ها و فرصت ها يکي پس از ديگري از کف مي روند.
com.fararu.www
_________________

خود را برای پیشرفت مردم ارزانی دار تا مردم پشتیبان تو باشند . ارد بزرگ

به رویاها ایمان بیاورید که دروازه های ابدیت اند . جبران خلیل جبران