انجمن گفتگوی خبرنگاران ایران :: ميلياردها ريال پول رنگ و رو رفته

مجيد سحر خيز · ناجی انجمن خبرنگاران ایران

ميلياردها ريال پول رنگ و رو رفته وضعيت نگهداري مسكوكات و اسكناس در جامعه

محمد كريمي
توجهي به اطراف ندارد. با شتاب به سمت خيابان مي دود و با عبور از لا به لاي ماشين ها با تلفن همراه خود شماره اي مي گيرد! بوق ماشين ها هم از سرعت و شتاب او كم نمي كند بلكه راننده اي را وامي دارد تا روي ترمز بكوبد
و ... آن سوي خيابان در حالي كه نيمي ازصورتش را به گوشي تلفن همراه چسبانيده با سر و دست، ايما و اشاره مسير حركت را براي رانندگان كه با بوق از او مي پرسند، ترسيم مي كند! مي گويد و مي شنود و با هر بوقي به سر و دست خود تكان مي دهد... به افراد درون ماشين هم بي توجه است. همچنان با «او» حرف مي زند. با جمله اي كه مي شنود به تقلا مي افتد، جيب هاي پيراهن و كاپشن خود را مي كاود از بغل دستي خودكار مي گيرد و پشت اسكناس سفارشات آن سوي خط را مي نويسد...
پروسه چاپ و نشر اسكناس و هزينه هاي سنگين آن كمتر مورد توجه افكار عمومي قرار دارد. اگرچه برخي از نشريات اقتصادي و تخصصي به اين موضوع نيز توجه نشان مي دهند اما به نظر مي رسد روش اطلاع رساني دوسويه درباره اين سرمايه ملي نيازمند بازنگري جدي است. همچنان كه در و ديوار و بخشي از فضاي باز معابر و پياده روها را تابلوهاي رنگارنگ تبليغي، تشويقي خريد و عرضه كالاهاي مختلف پوشانيده اند اما در ميان آن ها نشاني از احساس ضرورت هشدار درباره هدر رفت اين سرمايه ملي نمي يابيم.
اگرچه وقتي سخن از پول و حجم مبادلات روزانه بازار مالي به ميان مي آيد، از يكسو گراني ها، كمبودها و از ديگر سو حجم افزوده نقدينگي در يكي دو سال اخير به اذهان متبادر مي شود، اما اين سلسله گزارش روز كيهان به شيوه چگونگي استفاده از مسكوكات و اسكناس موجود در متن جامعه از سوي عامه مردم مي پردازد.
واقعيت اين است كه ميزان نقدينگي و حجم پول در جامعه نگراني هايي را به همراه داشته است. گروهي از كارشناسان با اشاره به شيوه هاي پيشرفته در مبادلات اقتصادي و حتي خريدهاي روزانه بر ضرورت ترويج استفاده از كارت هاي اعتباري تاكيد مي كنند اما اين روش نيز قصه پر غصه ديگري است كه پيش از اين صاحب اين قلم به اجمال به بازنويسي آن پرداخت.
وظيفه سنگين تامين نقدينگي جامعه
براساس قانون پولي و بانكي كشور وظيفه تامين و انتشار اين سرمايه ملي از جمله اهداف اصلي تشكيل بانك مذكور بوده است. اما اين بانك چگونه از ميزان نياز جامعه به اسكناس و مسكوكات مطلع مي شود؟ اداره نشر اسكناس علاوه بر انجام اين مهم، مديريت تهيه، توزيع و حتي كنترل قيمت سكه را در بازار برعهده دارد.
براساس اين قانون، بانك مركزي موظف است معادل صددرصد ارزش اسمي اسكناس هايي را كه منتشر مي كند، پشتوانه مالي تهيه كند و دراختيار هيات ويژه نظارت بر اندوخته اسكناس قرار دهد. تركيب اين هيات از ميان نمايندگان قواي سه گانه كشور انتخاب مي شوند. بنابراين هرگاه احساس نياز جامعه به اسكناس مطرح، بررسي و تاييد مي شود، بانك مركزي با مجوز هيات مذكور اسكناس مورد نياز را تامين مي كند كه از اين مرحله اسكناس ارزش اسمي و ملزوم واقعي پول را مي يابد. پشتوانه اسكناس را نيز دارايي هايي مانند طلا، ارز، اسناد و اوراق بهادار تامين مي كنند. اين موضوع در مواد قانون پولي و بانكي كشورمان تصريح شده است.
تركيب سبد پولي مورد نياز جامعه چگونه مشخص مي شود؟ اداره نشر اسكناس با كمك اداره آمار اقتصادي بانك مركزي ميزان تمايل مردم براي مصرف هر يك از انواع اسكناس ها را برآورد كرده و اين تركيب را تعيين مي كند.
مرگ زودرس پول
نحوه استفاده از اسكناس و مسكوكات در كشورمان بسيار قابل تامل و نگران كننده است. برخي از مسئولان بانك مركزي در گفت وگوهاي خود با مطبوعات عمر مفيد اسكناس در ايران را 5 سال مي دانند. حال با توجه به اين كه ميزان حجم برگي اسكناس كشور در حدود 8.6 ميليارد برگ تخمين زده مي شود مي توان نوشت سالانه رقمي درحدود يك ميليارد برگ به مرحله امعا مي رسند كه به دليل هزينه سنگين چاپ نشر اسكناس اين رقم در حدود 700 ميليون برگ است.
البته در دوسال اخير ميزان عرضه و به اصطلاح تزريق مسكوكات و اسكناس هاي 500 ، 1000 و 2000 ريالي در بازار مالي و پولي به نحو محسوسي كاهش نشان مي دهد كه اين كمبود، مشكلاتي را هم براي مردم به همراه داشته است. شايد شما نيز تاكنون با روشهايي مانند رند كردن دريافت ها و پرداخت ها، جايگزيني بليط اتوبوس يا پرداخت آدامس و شكلات و چسب زخم به جاي پول مواجه شده ايد!
برخي كارشناسان ميزان سرانه اسكناس در ايران را حدود 110 برگ برآورد مي كنند اين رقم دركشورهاي پيشرفته تا 16 برگ و در كشورهاي درحال توسعه حدود 50 برگ است.
يك كارشناس امور بانكي كه تمايلي به انتشار نام خود ندارد در اين باره مي گويد: سرانه مسكوكات در ايران درحدود 90 است. اين رقم در برخي كشورها بيش از 290 است بنابراين ايران از نظر سكه جاي بسياري براي ضرب و توزيع در بازار دارد.»
وي از بي توجهي مسئولان امور بانكي و مردم نسبت به حفظ و نگهداري اسكناس و حتي مسكوكات گلايه مي كند و مي گويد: «شايد در حدود 1.3 ميليارد برگ اسكناس از مجموع اسكناس موجود در جامعه فرسوده شده اند كه نتوانسته ايم بيش از 50 درصد آن را از سيستم گردش هاي مالي خارج كنيم. اما علت اين فرسايش زودهنگام چيست؟مردم هنوز درباره پروسه هزينه برچاپ و نشر اسكناس نمي دانند. بايد در اين باره اطلاع رساني كرد.»
دعوا بر سر پول فرسوده
در مسير تهيه گزارش با «سعيدي» راننده گردشي تاكسي سوژه ام را مطرح مي كنم. كاسه اي از زيرصندلي خود بيرون مي كشد و مي گويد: «طي هفته دو يا سه نوبت پول خرد از مغازه داران با قيمتي بالاتر مي خرم تا از مردم طلبي برگردنم باقي نماند اما انصاف دهيد كه اين پول ناياب است.» برچسب ويژه نرخ مسير برخي از تاكسيها را يادآور مي شود و مي گويد: «برخي مسيرها را با مبالغي مانند 2500 و 2750 ريال مشخص كرده اند. مسافرهم حق دارد بقيه پول خود را طلب كند اما باور كنيد هر روز دو يا سه درگيري لفظي و حتي فيزيكي براي پرداخت پول خرد ميان راننده و مسافر صورت مي گيرد. البته برخي مسافران با درد ما كه درد خودشان است، آشنايي دارند. اگر پول خرد باشد چرا دريغ كنيم اما واقعاً كم است.»
«رضا تقوي» درحاشيه ميدان امام حسين براي سوارشدن به تاكسي، خودروهاي شخصي و تاكسي هايي با عناوين جديد گاهي به جلو و گاهي به عقب مي رود. همراه با او به سمت انقلاب همسفر هم مي شويم. خود را دانشجوي رشته آمار معرفي مي كند. ته لهجه او معرف اصليت اوست. مي گويد كه از شيراز به تهران آمده است.
وي براين باور است كه استفاده از پول خرد كمتر از گذشته شده است زيرا قيمت ها را مردم به گونه اي تنظيم مي كنند كه كمتر به اين نوع پول نياز باشد!
مي خندد و ادامه مي دهد: «خريداران و فروشندگان روش جالبي را دنبال مي كنند. خريدار كالايي را حتي به اجبار- اضافه برنياز روزمره خود- برمي دارد تا با مبلغي ديگر به اصطلاح رقم پرداختي سرراست شود يا فروشنده به جاي پرداخت باقيمانده پول آدامس، شكلات و چسب زخم به مشتري پيشكش مي كند.»
تقوي اين شيوه معامله را در شهرستان ها كمرنگ تر از تهران بزرگ ارزيابي مي كند و ادامه مي دهد: «در شهرهاي كوچك به دليل شيوه مصرف و نيازهاي محدودتر مردم مشكل كمبود پول خرد- اگرچه وجود دارد- اما به اندازه اين كلان شهر حاد نيست.»
مسئول كيست؟ من، تو، او
راننده تاكسي براي تسهيل در پياده و سوار كردن مسافران اسكناس هايي را به صورت لوله شده در پنجره روي داشبور فروكرده است. مقداري اسكناس نيز روبروي او پراكنده است. غالب آن ها كثيف، چسب خورده و مچاله شده است.
به اسكناس ها اشاره مي كنم و درباره كيفيت آن ها از راننده مي پرسم. مي گويد: «كمتر كسي به شيوه نگهداري اسكناس توجه مي كند. ذهن ها درگير مشكلات زندگي و كاري است.»
اما تقوي پاسخ مي دهد: «اگر هر مشكل و حواشي آن را به خوبي بررسي كنيم، حل آن هم آسان تر مي شود. وضعيت اسكناس در ايران به خوبي تعريف نشده است. اين كه چگونه تهيه مي شود؟ هزينه تهيه آن به چه ميزان است و روند توزيع، مصرف و امحاء آن چگونه است؟ اگر اين سؤالات براي مردم به خوبي تبيين شود بخشي از هزينه هاي جانبي آن هم كاهش مي يابد. شايد انتظار از جامعه اين است كه اسكناس در چرخه پيچيده نيازهاي روزانه مردم، وضعيت ظاهر و كيفيت خود را حفظ كند اما معتقدم كه اين انتظار هم از مسئولان امور بانكي مي رود كه اطلاع رساني كنند.»
سعيدي در هياهوي اتومبيل ها براي فرار از پشت چراغ قرمز، خونسردانه به سوي داشبورد خم مي شود و از داخل آن سررسيدي را بيرون مي آورد، در حين رانندگي لابه لاي اوراق آن را جست وجو مي كند! تعدادي اسكناس كثيف، پر نقش و نگار، چسب كاري شده و فرسوده را نشان مي دهد و مي گويد: «هر ماه تعدادي از اين اسكناس ها را جمع آوري و در برخي بانك هاي طول مسير كارم تعويض مي كنم. البته آن ها هم نو نيست اما اين طور هم بي مصرف نيست.»
چرا تا اين اندازه به مسائل ريز و كوچك اما بسيار مهم بي توجه مانده ايم؟ تقوي پاسخ مي دهد: «مديريت حفظ پول را تعريف نكرده ايم. من، شما و ديگران هم بايد دامنه اين مديريت را ادامه دهيم. از سطح بانك ها تا نوجوانان هر يك از خانواده ها قابل گسترش است. شايد اگر اين موضوع را با ديگر مسافران در ميان بگذاريد بسياري از آن ها با نگاه خود شما را بازخواست مي كنند كه اصلا چرا اين موضوع را دنبال مي كنيد.»
همه راهها به فرهنگ ختم مي شود
شايد شما هم اين موضوع را تجربه كرده ايد كه وقتي باقيمانده پول خود را اسكناس هايي پاره، كثيف و رنگ و رو رفته دريافت و به آن اعتراض مي كنيد، پاسخ مي شنويد «اين پول ها را به من دادند و من هم مجبورم به شما بدهم» هرچند شيوه نگهداري از اسكناس ريز و درشت يك روش فردي است اما به نوعي مسئوليت پذيري افراد را در حفظ و نگهداري بخشي از بيت المال آشكار مي سازد.
حميد كريمي يكي از فروشندگان ميوه در ميدان مركزي از شيوه هاي نگهداري اسكناس- كه تأكيد دارد بنويسم سرمايه ملي است- به عنوان يك ضدفرهنگ گلايه دارد. از بي توجهي نسبت به گسترش اين ضدفرهنگ ابراز تعجب مي كند و مي گويد: «شايد روزانه ميلياردها ريال پول از انواع اسكناس هاي ريز و درشت در اين ميدان ميان فروشندگان و خريداران رد و بدل مي شود اما باور كنيد بخش قابل توجهي از آن بسيار مستعمل و فرسوده است به طوري كه برخي در مواجهه با آن مي گويند «صد تومان بايد خرج اين صدتوماني كرد. «شمارش آن ها هم با روش هاي دستي و حتي ماشيني ساعت ها طول مي كشد و بايد بارها آن ها را جابه جا كرد.»
وي مي گويد: «مردم شيوه نگهداري صحيح اسكناس را نمي دانند. هزينه اي هم در پي ندارد اما براي اصلاح و وصله پينه كردن پول هاي
پاره پوره بايد پول بپردازيم.»

مجيد سحر خيز · ناجی انجمن خبرنگاران ایران

كثيف آلوده اما با ارزش ! وضعيت نگهداري مسكوكات و اسكناس در جامعه- بخش پاياني

محمد كريمي
صداي او سكوت درون اتومبيل را مي شكند. راننده به آرامي ماشين را به كنار خيابان هدايت مي كند، دو مسافر پياده مي شوند تا او نيز پياده شود.
جيب هاي خود را مي كاود. توجهي به غرولند راننده و مسافران ندارد. اسكناسي را به سختي از جيب شلوار خود بيرون مي كشد و بدون اين كه نگاهي به چشمان منتظر راننده كند به سمت او مي گيرد. راننده نيز با عصبانيت از چند دقيقه معطلي، اسكناس را به ميان ديگر اسكناس هاي پراكنده جلوي داشبورد پرتاب مي كند و اسكناسي ديگر به دست جوان مي دهد. حالا او عصباني مي شود و از راننده مي خواهد تا آن را عوض كند. راننده غيظ خود را فرو مي خورد و مي گويد: «اسكناس پاره دادي نو مي خواي؟! اين را هم يكي مثل من و خودت به اين روز انداخته است. اسكناس مقبول تري مي دهد و با فشار بر پدال گاز از عصبانيت خود و او فاصله مي گيرد.
پول كاغذي همچنان در عرصه مبادلات روزمره ما حضور دارد. شتاب خودپردازها هم از ولع عمومي در استفاده از اسكناس براي استفاده از كالا يا خدمات كم نكرده است. اما گزارش هاي پژوهشي و تحليلي از كاهش ميزان استفاده كشورهاي جهان از اسكناس در امورمالي خود خبر مي دهند.
تفاوت هاي يك اسكناس
هريك از كشورها با توجه به امكانات و تجهيزات فني موجود خود و براساس نياز جامعه اسكناس به ارز ش هاي اسمي متفاوت در تيراژ مختلف را منتشر مي كنند. اما با آن چه بايد بيش از پيش مورد توجه مسئولان امور بانكي قرار گيرد استفاده از كاغذهاي مقاوم و بادوام براي انتشار اسكناس است. شايد امروز يا روزهاي پاياني هفته گذشته حقوق و دستمزد آذرماه خود را دريافت كرده ايد، چند درصد اسكناس ها تقريبا نو مانده اند؟
حميد كريمي از بارفروشان ميدان ميوه و تره بار مركزي تهران دراين باره مي گويد: «برخي از كشورها از كاغذهاي خاصي براي چاپ و نشر اسكناس استفاده مي كنند. اين نوع كاغذ داراي نوعي الياف است كه امكان پارگي اسكناس را به حد صفر مي رساند. بنابراين با توجه به اين كه در ايران استفاده از اسكناس همچنان مرسوم است مسئولان نسبت به تهيه اين گونه كاغذها اقدام كنند.»
شايد هزينه هاي سنگين تامين اين نوع كاغذ مانع استفاده از آن است؟ در پاسخم مي گويد: «شايد در وهله اول اين گونه نگراني هاي مالي وجود داشته باشد. اما در صورت استفاده از آن لااقل از سرعت فرسودگي اسكناس و هزينه مالي تحميلي براي تعويض و جايگزيني آن كاسته مي شود.»
اما دكتر بهمن آرمان يكي از كارشناسان اقتصادي از منظر ديگري به اين موضوع مي پردازد. وي معتقد است كه سيستم هاي بانكي كشور نيازمند بازنگري جدي است. دراين بازنگري عقب ماندگي ها از سيستم مكانيزه به خوبي مشخص مي شود.
به باور وي اين كه سالانه صدها ميليارد ريال هزينه انتشار اسكناس جديد و هزينه امحاي آن مي شود ناشي از ضعف هاي موجود در سيستم بانكي است.
دكتر آرمان مي گويد: «درحال حاضر سيستم استفاده از پول نقد در جهان تقريبا منسوخ شده است. پول خرد كه جاي خود را دارد. ميزان اسكناس موجود در برخي كشورهاي صنعتي يا درحال رشد به شدت كاهش يافته و مي يابد. مثلا در برخي از كشورها حتي براي پرداخت هزينه غذا در رستوران هم از كارت اعتباري استفاده مي شود.»
احمد مرتضوي يكي از كارگران بازار است. براي تامين موجودي حساب صاحب كار خود بسته هاي اسكناس را به بانك آورده و در برابر خود به ترتيب ارزش اسمي آن ها مرتب مي كند. متصدي صندوق دريافت بانك هم مشغول شمارش، جابه جا كردن و بسته بندي دوباره اسكناس هايي است كه دريافت مي كند. قطرات عرق روي پيشاني او زيرنور مهتابي بانك چشمك مي زنند. با پشت دست آن ها را مي گيرد و به كار خود مشغول مي شود. اسكناس هاي مرتضوي هم زياد تعريفي ندارد طوري كه متصدي بانك سعي مي كند آن هايي را كه مقبول ترند در دوطرف بسته هاي پول قرار دهد!
از مرتضوي علت كهنگي، رنگ پريدگي و فرسودگي قابل توجه اسكناس ها را مي پرسم. دوباره نگاهي به بسته هاي پيش روي خود مي اندازد و مي گويد: «برخي از مردم احساس مسئوليتي درباره اسكناس ندارند. پول هاي پاره، بدون شماره و حتي دو نيمه متفاوت از يك نوع اسكناس را در لابه لاي بسته هاي پول قرار داده و به اصطلاح مشكل خود را به ديگري احاله مي دهند.» نيم نگاهي به متصدي بانك مي كند. مسير نگاه او را پي مي گيرم. متصدي بانك بارها اسكناس ها را به لبه هاي ميز خود مي كوبد، برمي زند و باز درون دستگاه پولشمار قرار مي دهد اما برخي از آن ها پاره مي شوند و گاهي نيز دستگاه از شمارش مي افتد! مرتضوي از وضعيت نگهداري اسكناس نزد مردم انتقاد مي كند و ادامه مي دهد: «اين كه اسكناس هاي فرسوده و بسيار چسب خورده را به ديگران مي دهيم نوعي بي احترامي است. جالب اين كه برخي از مردم از قبول آن خودداري مي كنند اما خود به گونه اي اسكناس هاي نامناسب به ديگران مي دهند.»
كاغذهاي گرانبها براي يادداشت نويسي
و نقاشي كودكانه
تاكنون بارها براي واريز وجه، پرداخت هزينه فيش هاي مختلف صف ايستادن در برابر باجه هاي دريافت و پرداخت شعبات مختلف بانكي را تجربه كرده ايد. برخي از متصديان اين باجه ها- پير و جوان فرق نمي كند- در هنگام اوج كار خود و براي جلوگيري از بروز اشتباه در محاسبه شمارش پول، رقمي را بر روي اسكناس هاي انباشته برابر خود مي نويسند. اگر كمي با دقت نگاه كنيد متوجه مي شويد كه اطراف آن ها را انواع فيش و حواله بانكي احاطه كرده اما ترجيح مي دهد يادداشت هاي خود را روي اسكناس ثبت كنند. در شماره گذشته به نبود فرهنگ حفظ و نگهداري اسكناس به عنوان سرمايه ملي اشاره اي گذرا شد. بي ترديد بايد از شيوع يك ضدفرهنگ جلوگيري كرد اما چگونه؟ يك كارشناس امور بانكي با اشاره به اين كه عمر مفيد اسكناس در ايران علي رغم رعايت تمامي استانداردهاي كيفيتي در تهيه آن، بسيار كمتر از كشورهاي ديگر است، مي گويد: «هر روز بر تعداد اسكناس هاي فرسوده افزوده مي شود اما هنوز نتوانسته ايم اين موج تهديدكننده بخشي از بودجه بيت المال را مهار كنيم.»
وي در يك برآورد تقريبي هزينه چاپ اسكناس جديد را كه جايگزين اسكناس هاي فرسوده مي شود، در حدود 8.2 ميليارد تومان اعلام مي كند و مي گويد: «تمامي شعب بانك ها مي توانند اسكناس هاي كهنه را تعويض كنند اما با اين حال ميزان اسكناس هاي فرسوده در دست مردم بسيار زياد است و نشان مي دهد كه علي رغم برخي تلاش ها در افزايش عمر اسكناس، هنوز مردم شيوه نگهداري صحيح آن را نمي دانند. به نظر مي رسد آنان علاقه اي به استفاده از كيف پول ندارند و به اشكال مختلف در جيب خود قرار مي دهند.»
لطفاً محتواي جيب خود را بازبيني كنيد. سواي از اين كه اسكناس هاي موجود شما در كدام رديف از ارزش هاي اسمي آن ها قرار مي گيرد، نقش و نگار، يادگاري، شماره تلفن ثابت و همراه و البته تعداد چسب هايي كه براي استفاده دوباره آن ها مصرف شده را مرور كنيد. شايد به جرئت بتوان نوشت كه اسكناسي فاقد اين آلودگي ها تقريباً ناياب است!
حميد كريمي علت اين زشتي را عدم استفاده درست از اسكناس مي داند و ادامه مي دهد: «پول كاغذي در ايران در سطح دفترچه يادداشت به كار مي آيد و اين بسيار زشت و ناپسند است. در حالي كه براي كارت مدرسه كودكان خود ارزش بيشتري قائل مي شويم و مي كوشيم سطح فرهنگ و شخصيت خود را با نو نوار نگهداشتن آن كارت نزد اولياي مدرسه حفظ كنيم.»
يكي از كارمندان بانكي در كرج كه تمايلي به انتشار نام خود ندارد با اشاره به اين كه در گذشته برخي از شعبات بانك ها به مشتريان خود كيف هاي ويژه حفظ پول اهدا مي كردند، مي گويد: «مردم هر اسكناس را براساس ارزش اسمي آن نگهداري مي كنند. اگر ارزش بالايي داشته باشد وسواس و دقت نظر آن ها هم افزايش مي يابد و بالعكس. از اين رو اگر دقت كنيد، مي بينيد اسكناس هايي با ارزش هاي پايين تر زودتر فرسوده و به اصطلاح چسب كاري مي شوند.»
خريد دوباره اسكناس هاي باطله
جمع آوري پول هاي فرسوده و تقريباً متلاشي شده يكي از وظايف بانك ها به شمار مي آيند. اين كارمند بانك درباره نحوه خريد اسكناس هاي فرسوده، پاره پوره و خارج شده از دور گردش مالي مردم مي گويد: «اين نوع اسكناس ها براساس تعرفه اعلامي بانك مركزي جمهوري اسلامي ايران، تعويض مي شوند. اين تعرفه ارزش هر اسكناس را مشخص مي كند. قطعاً اسكناسي كه گوشه ندارد، سوخته شده و از رنگ و رو رفته به ارزش پايين تري تعويض مي شود.»
وي به مشاهدات روزانه خود از اسكناس هاي ارائه شده براي تعويض اشاره مي كند و مي گويد «اسكناس هاي آغشته به روغن ماشين، سوخته از آتش سيگار و حتي خون آلوده شده براي تعويض مي آورند.»
كارمند يكي از بانك هاي كرج با اشاره به اين كه هر يك از شعبات مركزي بانك ها يا برخي از شعبات مستقر در مراكز شلوغ شهرها وظيفه خريد و تعويض اين گونه اسكناس ها را برعهده دارند مي گويد: «در شعبه محل كارم در حدود 150 ميليون ريال پول نيمه شده، سوخته و غيرقابل استفاده به صورت هفتگي جمع آوري و براي امحاي آن ها تحويل مراكز مربوطه مي شود.»
سكوت تبليغاتي درباره پول كثيف
روزانه حجم نسبتاً سنگيني از تيزرهاي تبليغي و آگهي هاي مطبوعاتي بانك ها و مؤسسات مالي و اعتباري مختلف را درباره انواع سپرده گذاري ها همراه با جوايز وسوسه برانگيز و انواع حساب هاي كوتاه و بلندمدت شاهديم اما عجيب اين كه آن ها نيز كمتر به شيوه نگهداري اسكناس توجه نشان مي دهند!
متأسفانه در انتشار آگهي ها و تيزرهاي تبليغي به اين كه اسكناس و پول خرد يكي از عوامل مهم انتقال بيماري هاست بي توجهيم و اين بي توجهي نگران كننده است.
يك كارشناس امور بانكي از مشاهدات خود درباره استفاده از اسكناس مي گويد: «در يك رستوران مرد خانواده پس از صرف غذا از پشت ميز برخاست و در حين حركت به سوي صندوق پرداخت، مقاديري اسكناس از جيب خود بيرون آورد و يكي از آن ها را كه شايد- به گمان او- تميزتر از بقيه بود به عنوان خلال دندان به دهان برد. به او محترمانه از مضرات كارش گفتم و او با نگاه خود جوابم كرد.»
وي معتقد است كه آموزش و اطلاع رساني براي افزايش سطح فرهنگ استفاده از اسكناس در جامعه مي تواند علاوه بر پيشگيري از برخي بيماري ها، هزينه هاي سنگين استهلاك اسكناس را كاهش دهد.
ناقل بيماري در جيب شماست!
ضرب المثلي قديمي درباره بي ارزش بودن پول و دارايي افراد مي گويد كه «پول چرك كف دست است» بررسي هاي علمي، تحقيقي نشان مي دهد كه پول از چرك كف دست هم كثيف تر است و به عامل انتقال بيماري هاي واگيردار تبديل شده است. كمي بيشتر به نحوه پرداخت و دريافت اسكناس و پول خرد در جامعه دقت كنيد! آن ها در همه مكان ها مورد استفاده قرار مي گيرند و در مدت زمان گردش خود در سيستم مالي در ميان افراد متعدد با ويژگي هاي متفاوت از جمله سالم و بيمار دست به دست مي شوند. هشدار درباره بيماري زايي اسكناس ها تازگي ندارد اما متأسفانه چون جدي گرفته نمي شود، هميشه تازه است. شايد اكنون كه در فصل سرما قرار داريم اين موضوع حساسيت برانگيز شود كه يك اسكناس تا 17 روز مي تواند عامل مهم انتقال بيماري آنفلوآ نزا باشد!
براساس تحقيق يك گروه از پزشكان متعهد كشورمان اسكناس ها بيش از حد تصور عمومي آلوده اند. اين گروه از محققان 400 نمونه از اسكناس هاي كاغذي مختلف را در شيوه تصادفي از شهرهاي مختلف كشور شامل تهران، مشهد، اهواز، تبريز، سنندج، كرمانشاه و قزوين جمع آوري كرده و درباره آن تحقيقاتي را انجام داده اند كه نتايج آن شناسايي 273 نوع باكتري روي آن ها بود. 46 درصد از اين اسكناس ها به باكتري هاي گرم مثبت و 54درصد به باكتري هاي گرم منفي آلوده بوده اند. نكته قابل تأمل اين تحقيق اين كه اسكناس هاي 1000، 2000 و 5000 ريالي ميزان آلودگي بيشتري نسبت به ديگر اسكناس هاي رايج در كشورمان داشته اند. علت آن نيز قابل فهم است اين گروه بيش از ساير اسكناس ها در ميان مردم رد و بدل مي شوند.