هزينه جهان براى دلار آمريكا

تاريخ: يكشنبه Dec 23, 2007 11:26 am

ديدگاه
هزينه جهان براى دلار آمريكا
گفته مى شود حجم كل كسرى تراز پرداخت هاى خارجى آمريكا از سال ۱۹۹۰ به اين سو بالغ بر ۵ هزار ميليارد دلار بوده است. به عبارت ديگر، طى اين مدت آمريكا ۵ هزار ميليارد دلار بيش از ارزش صادراتش كالا و خدمات از كشورهاى جهان وارد كرده است. موقعيت دلار به عنوان ارز ذخيره جهان به آمريكا اين فرصت را داده است كه بيشتر از ظرفيت توليدى خود مصرف كند، هزينه سنگين ماشين نظامى خود را تأمين نمايد و تسلط خود بر اقتصاد جهان را حفظ كند.
اما اين امر چگونه ميسر شده است متجاوز از ۷۰ درصد ذخاير ارزى جهان، يعنى ارزى كه كشورهاى جهان براى انجام معاملات و مبادلات بين المللى و محافظت خود عليه سوداگرى ارزى نگاه مى دارند از دلار آمريكا تشكيل مى شود. اما بنا به مقتضيات بازار و مكانيزم هايى كه آمريكا با استفاده از نيروى سياسى، نظامى و مالى خود به وجود آورده است، بخش عمده اين سرمايه هنگفت به اقتصاد آمريكا سرازير مى شود. بانك هاى مركزى جهان ذخاير دلار خود را در صندوق نگاه نمى دارند، بلكه به منظور كسب درآمد و جلوگيرى از ريسك هاى ناشى از نوسانات بازار ارز، بخش قابل توجهى از آن را صرف سرمايه گذارى در آمريكا، به ويژه خريد اوراق قرضه و بهادار دولت آمريكا مى كنند.
كارى كه دولت عربستان سعودى به عنوان بزرگترين توليدكننده نفت اوپك در چارچوب موافقتنامه اى تحت عنوان «كميسيون مشترك عربستان سعودى و آمريكا براى همكارى اقتصادى» به آن مى پردازد. از اين نظر عربستان بزرگترين حامى دلار و اقتصاد آمريكا به شمار مى آيد. درواقع آمريكا با چاپ اسكناس هاى يك دلارى به قيمت ۴ سنت توليدات و سرمايه هاى واقعى كشورهاى جهان را با دلار معاوضه مى كند. اكثر كشورهاى جهان براى داشتن ذخيره ارزى دلار توليدات و سرمايه هاى خود را به آمريكا مى دهند و در مقابل آن اوراق بهادار آمريكا را دريافت مى كنند. بخش قابل توجهى از توليد ناخالص ملى آمريكا از اين راه ميسر مى شود.
شكى نيست كه نقش دلار به عنوان ارز انحصارى مبادلات نفت و ارز ذخيره جهان هزينه قابل توجهى را به صورت مخارج تبديل ارز، ريسك نوسان هاى بازار ارز و افت قدرت خريد دلار بر كشورهاى صادركننده نفت، اتحاديه اروپا و كشورهاى در حال رشد و توسعه نيافته تحميل مى كند. خوب است بدانيم كه سهم آمريكا و اتحاديه اروپا در صادرات نفت اوپك تقريباً برابر است در صورتى كه اوپك بيشتر واردات خود را از اتحاديه اروپا تأمين مى كند تا آمريكا. براى مثال، در فاصله ۱۹۸۱ تا ۲۰۰۲ سهم اتحاديه اروپا و آمريكا در صادرات نفت اوپك به ترتيب برابر با ۲۳ و ۲۱ درصد بوده است.
از سوى ديگر، طى همين دوره نزديك به ۳۷ درصد از كل واردات اوپك از اتحاديه اروپا و تنها ۱۴ درصد آن از آمريكا بود.
در چنين شرايطى كشورهاى صادركننده نفت ناچار خواهند بود تا براى خريد كالا از كشورهاى عضو اتحاديه اروپا، درآمد صادرات نفت خود را كه به دلار است ابتدا به يورو تبديل كنند. اين امر نه تنها هزينه بى موردى را به آنها تحميل مى كند بلكه آنها را در معرض ريسك نوسان هاى بازار ارز نيز قرار مى دهد. به علاوه كاهش ارزش دلار نسبت به يورو موجب كاهش قدرت خريد و درآمد نفت اوپك خواهد شد زيرا درآمد صادرات نفتى اين كشورها به دلار است و با افت قيمت دلار مى بايست دلار بيشترى براى تأمين واردات خود از اتحاديه اروپا و ساير كشورها بپردازند.
بنابراين در صورت ادامه افت ارزش دلار نسبت به ساير ارزها، بيشتر كشورهاى عضو اوپك كه نفت خود را به دلار مى فروشند، از انجام قيمت گذارى و فروش نفت به دلار زيان خواهند ديد. اين مسأله البته براى اتحاديه اروپا نيز چالش هايى را در پى خواهد داشت. زيرا اتحاديه اروپايى نيز بايد براى خريد نفت، ارز خود را به دلار تبديل كند. اين امر نه تنها چند درصد هزينه و كارمزد تبديل ارز را بر آنها تحميل مى كند بلكه موجب مى شود تا بيلان واردات نفت آنها علاوه بر نوسانات بازار نفت شامل نوسانات بازار ارز نيز گردد. اين موضوع خود به بى ثباتى بيشترى مى انجامد.
بارى موقعيت انحصارى دلار به عنوان ارز ذخيره جهان هزينه سنگينى بر كليه كشورهاى جهان (به جز آمريكا) تحميل مى كند اما به آمريكا اجازه مى دهد تا عدم تعادل ساختارى اقتصاد خود را ادامه دهد و تسلط خود را بر اقتصاد جهان تحميل و حفظ كند. از اين نظر براى كشورهايى چون ما كه توليد كننده نفت هستيم فروش نفت به ارزى غير از دلار يك سياست اقتصادى مطلوب به شمار مى آيد ضمن اين كه همين مسأله باعث مى شود با سبدى از ارزهاى معتبر جهانى در كشور مواجه باشيم كه ريسك نوسانات جهانى ارز را به حداقل ممكن كاهش مى دهد.

Laughing