انجمن گفتگوی خبرنگاران ایران

مونس

خانواده زير بمباران الگوهاي غريب نهاد خانواده را در برابر آسيب ها مصون سازيم

حسن آقايي
با ششدانگ حواس همراه با اعضاي خانواده پاي تلويزيون مي نشينيم و غرق تصاوير نمايشي؛ چهره هاي خشن و غريبه، صورتك هاي چند رنگ، مدل هاي جذاب و جديد پوششي، كلمات سرد، تلخ و قهرآميز و بعضاً خنده آور و... و... اما در همين حال به اصطلاح سرگرم شدن ته دلمان از واژه ها، رفتارها و حركات به سوز و جوش مي آيد...
فيلم و يا سريال كه گاه تا 90 قسمت نيمي از ذهن و حرف و روان مان را تسخير خواهد كرد... نه كاري براي جلوگيري از غرق شدن روح و جسم مان و نه قدرداني و نگاهداشت حريت هويت اصيل شخصيتي و ملي مان...!
بي ترديد در جهان امروز خانواده زير يك بمباران تكنولوژي و مبادله تحميلي يك سويه اطلاعاتي قرار دارد پيدا كنيم تربيت ايراني و همدلي وهمزباني را...
ابزارهاي رسانه اي حصاري را اطراف خانواده ها كشيده اند و افكار كوچك و بزرگ خانواده را با ارائه شيوه هاي رفتاري و گفتاري در قالب سريال و فيلم و برنامه به چالش مي كشند و تا حدودي فرهنگ و بافت هاي تربيتي بومي و ملي را تغيير مي دهند. در اين فضاي چالش برانگيز، ضرورت نقش پدر و مادر و اولياي تربيتي و آموزشي بيش از پيش آشكار مي شود كه با درايت، هوشمندي و اقتدار تمامي تلاش خود را براي حفظ كيفيت تربيت فرزندان به كار گيرند.
خانواده زير بمباران اطلاعاتي
دكتر حسين ابراهيمي مقدم روانشناس و استاد دانشگاه در ادامه بيان ديدگاه هاي خود كه در شماره هاي پيشين منتشر شد به موضوع مهم و ظريف ديگر يعني -تحميل- وسايل مدرن رسانه اي اشاره مي كند و مي گويد:«ما و فرزندان ما در موقعيت كنوني تحت بمباران اطلاعاتي هستيم.
از اين طريق همه روزه اطلاعاتي از طريق اينترنت، ماهواره، تلويزيون ، راديو و ... دراختيارمان قرار مي گيرد و دنياي به اصطلاح پيشرفته و مثلاً متمدن را اين گونه مي نمايند كه اعضاي خانواده با يكديگر بسيار راحت بوده- و هستند- و هيچگونه القاب زيبا و شاخصي بين آنها رد و بدل نمي شود.»
به گفته اين استاد دانشگاه، فردي كه كمتر اهل بررسي و امعان نظر است شايد به غلط اين گونه تصور كند كه دليل پيشرفت اين افراد، هنجارشكني در روابط خانوادگي هم بوده، لذا به غلط راهي را انتخاب مي كند كه نتيجه اش دوري و فاصله بين اعضاي خانواده است. از طرف ديگر خود يادگيري مشاهده اي يعني ياد گرفتن از راه ديدن الگوها مثلاً چگونگي رفتار يك هنرپيشه در فيلم با پدر و مادرش شايد براي فرزندان ما به عنوان يك درس محسوب شود و فرزندان ما ندانسته روش رفتاري آن هنرپيشه را در پيش بگيرند؛ روشهايي مثل تمرد و سرپيچي از خواسته هاي خودمحوري، لجاجت، بي احترامي و خود رايي كه اينها همه منجر به افت تربيتي خانواده مي شود.»
توانايي و توجه به پرورش سالم فرزندان از هر جهت، اصلي ترين ثمره و سرمايه زندگي هر خانواده و نسل است. هر يك ا ز خانواده ها سهم و مسئوليتي در تعالي فلسفه زندگي دارند قصور و بهانه در پرورش روان و فكر و تربيت بچه ها نه تنها در سرنوشت فرزند و خانواده اثر مي گذارد كه به نوعي به فرهنگ و رفتار و اخلاق جامعه هم خدشه وارد مي كند. در همه دوران حيات بشر، خانواده به عنوان اولين اجتماع محسوب بوده و هست، اجتماعي كه از بطن طبيعت و خود ساخته طبيعي شكل يافته است. خانواده در پروسه زندگي عامل تداوم بقا انسان و تربيت مثبت است. حضرت محمد «ص فرموده است:« هر كس تربيت و ادب ندارد، از عقل هم بهره اي ندارد.»
«آگوست كنت» يكي از فيلسوفان غربي نيز در خصوص جايگاه انسان و اجتماع، مي گويد:جامعه از تمام افراد زنده و نيز كساني كه از جهان رفته اند ولي با تاثير خود در ذهن آيندگان به حيات خويش ادامه مي دهند، تشكيل شده است. به اعتقاد وي جامعه انساني به خردمندي اعضايش ممتاز است. تعلق و وابستگي در جامعه انساني تنها افراد معاصر را بهم مربوط نمي كند. پيوند گذشتگان و آيندگان چنان است كه مي توان گفت مردگان از پيش بر زندگان حاكميت مي كنند: زندگي انسان تحت تاثير ميراث هاي فرهنگي و اخلاقي گذشتگان است...
حرمت و تربيت وراي نگاه نجيبانه
در سوز و سرماي گزنده عصرگاه روز برفي مشغول نظافت و جاروكشي حاشيه خيابان است. شلاق سرماي هوا پوست نازك چهره اش را كبود كرده است. سن كمي دارد.
مي گويد حدود يك ماه است كه مشغول كار رفتگري شده است. ماهي 200هزار تومان حقوق مي گيرد. «غلام حضرت» تبعه افغانستان است. پدر كارگر و مادر خانه دار به اتفاق سه برادر و خواهرش در كرج زندگي مي كنند. مي پرسم خودت و خواهر و برادرت با پدر و مادرت سازگاري داريد؟ مي خندد... صورتش كمي سرخ مي شود. ظاهراً مسئله اي به نام ناسازگاري تربيتي و رفتاري برايش غريبه است. مي گويد:«آخر هر هفته مي روم به خانواده ام سر مي زنم. همه با هم خوب و راحت هستيم.» اين نوجوان از محل حقوقش به پدر و مادرش كمك كند و گوشه اي از هزينه زندگي آنها را تامين مي كند.
تبسم نجيبانه اي باز چهره اش را رنگ به رنگ مي كند. آرام پاسخي در پس زمينه نگاه محجوبانه اش مي دهد: «آنها بزرگم كرده اند. بد بچه ها را نمي خواهند.» حس مي كنم عجله دارد ته مانده زباله ها را با سر جارو جمع كند و ...
نان حلال
از پشت شيشه درون مغازه را نگاه مي كنم. تنها فروشنده اي ميانسال روي صندلي نشسته و مشغول مطالعه است. درون تمام قفسه هاي سه سمت مغازه انبوه شمع هاي رنگين با اشكال و اندازه هاي مختلف، حس و شعف دوست داشتني به روان بيننده برمي تابانند. همراه با يك مشتري وارد مغازه مي شويم. مشتري نگاهي به قفسه ها مي اندازد. فروشنده انگشتش را لاي كتاب مي گذارد. حالا متوجه مي شوم كه او مشغول قرائت قرآن مجيد بوده است.
از «عبداله بهبودي» درباره نقش خانواده در تربيت سالم فرزندان مي پرسم و اين كه چرا برخي بچه ها حرمت والدين را رعايت نمي كنند؟.
پاسخش اين است: «نان بايد حلال باشد.» منتظرم حرفش را ادامه بدهد اما لحظه اي مات نگاهم مي كند. ظاهرا همه توضيحات خود را در همين يك جمله خلاصه كرد... مي گويد: «قديم پدر كارگر بود اما با همان شرايط بهترين فرزندان را تربيت مي كرد بچه هايي كه احترام به پدر و مادر مي گذاشتند.» مي گويم امروزه برخي از والدين مي گويند به دليل مشغله هاي كار و زندگي كمتر فرصت رسيدگي به تربيت و رفتار بچه ها دارند. مي گويد: «من مشغله زياد را قبول نمي كنم. تربيت لازمتر از هر كار است. اين كه عده اي از بچه ها در بعضي خانواده ها خوب تربيت نمي شوند و احترام به بزرگترها نمي گذارند، دليلش مشغله نيست. من معتقد به نان حلال و ثمره آن هستم. پنج فرزند دارم همگي درس خوانده و مي خوانند و مشكل تربيتي در كار نيست.»
آنجا كه چشم باز و گوش بسته مي شود
يك دانشجو، درباره جايگاه و نقش خانواده در تربيت فرزندان از زاويه متفاوتي با برخي نظرات مي نگرد و اين كه فرزندان در زمان كودكي و نوجواني فكر مي كنند پدرشان در تأمين خواسته هاشان توانا است ولي تا به سن بلوغ و جواني مي رسند فكرشان عوض مي شود و بعضا مغاير ديدگاه و خواست هاي پدر مي شود.
«مهدي محمداسماعيلي» كه در رشته برق تحصيل مي كند، مي افزايد: «تعداد فرزنداني كه از نوجواني حرف پدر و مادر خود را به اصطلاح نمي خوانند و حتي اشتباه تلقي مي كنند كم نيست» از وي درباره خصوصيات مطلوب يك جوان و نوجوان ايراني مي پرسم.
وي مي گويد: «بايد حق و حرمت والدين را بشناسند. به هر حال پدر و مادر، نزديكترين كسان فرزندان هستند. بنابراين اكثر والدين سعادت و سلامت بچه هاشان را مي خواهند ليكن بسيارند جواناني كه حتي تا زمان بزرگسالي تكيه گاه مادي زندگيشان را پدر و مادر مي دانند. اينان همان طيف نوجوان و جواناني هستند كه در كودكي شان پدر خود را قوي و توانا مي پنداشتند اما بعد و از نوجواني، سر از اطاعت و حرمت پدر و مادر برتابانده و تفكر و انتظارات مثبت آنان را قبول نكرده اند.
فرزندسالاري
يك خانم پزشك، علت افت تربيت و حرمتمداري برخي از بچه هاي امروزي در محيط خانواده را فرزندسالاري مي داند.
به گفته «فرانك شادان پور» پدران و مادراني كه به هر عنوان به فرزندان شان بيش از حد متعارف و فراتر از موقعيت تعقل و نياز آنان ميدان دهند طوري كه فرزند سالاري را در كانون خانواده حاكم كنند، به همان نسبت بچه ها لوس تربيت مي شوند در نتيجه در سنين بالاتر همان نوع تربيت به صورت حرمت شكني و عدم احترام به والدين و... متجلي مي شود.
اين پزشك مي افزايد: «در سالهاي پيش بچه ها عموما چنين خودرأي نمي شدند. هر چه پدر و مادر مي گفتند قبول مي كرديم اما حالا پدر ومادر هر چه كه به مصلحت و سعادت و لزوم حرمتمداري فرزندان است براي بچه ها بازگو مي كنند اما، آنها گوش نمي دهند چرا كه تربيت فرزندسالاري در فكر و روحشان تأثيرگذاشته است.»
هويت بخشي به فرزندان
اما يك كارشناس امور جوانان هلال احمر، معتقد است مسئله تربيت و حرمت جايگاه خانواده به هويت شناسي شخصيت باوري جوان در جامعه بازمي گردد. «كمال متقيان» مي گويد: «عمده مشكلي كه الان در بين جوانان وجود دارد و تضاد بين مفاهيم تربيت و اجتماع ايجاد كرده است، موضوع هويت آنان است. جوان آن شخصيت و باورهايي را كه بتواند در اجتماع و در زندگي شخصي خود موفق باشد، ندارد زيرا اين هويت اجتماعي را بايد ابتدا خانواده در او ايجاد مي كرد. اين هويت با احترام والدين به جوان و برقراري مهر و محبت در محيط خانواده ايجاد مي شود. بايد به سخن جوانان با ديد واقعي نگاه كنند نه به صورت گذرا و تفنني. اجابت اين نكات سبب هويت يابي مثبت جوان در خانواده مي شود. در آن حال هم كه جوان وارد اجتماع مي شود بتوانيم فضاهاي مناسب برايش ايجاد كنيم تا در اين فضا به كارهاي اجتماعي، عام المنفعه و اموري كه موجب پرورش و ارتقاء شخصيتي- اجتماعي او مي شود با امنيت خاطر فعاليت كند. به طور مثال كسي كه وارد تشكل جوانان هلال احمر شده وقتي با آرم و كاور تشكل جوانان هلال فرضا به بم- زلزله زده- مي رود و خدمت رساني مي كند، بعد هم در شهر خودش به افراد نيازمند كمك مي كند و مورد تشويق و قدرداني افرادي كه به آنها كمك كرده قرارمي گيرد، احساس خوشايندي به او دست مي دهد كه براي مردم كشورش مفيد واقع شده است و متقابلا جامعه هم براي او ارزش قائل است. احترام بين اين جوان و جامعه منجر به هويت اجتماعي جوان مي شود. سويه ديگر اين اتفاقات مثبت انساني آن است كه آن جوان براي قوانين جامعه و خانواده ارزش قائل مي شود. اما اگر هويت مثبت صورت نگيرد، در آن شرايط جوان در خيلي از مواقع در خانه و خانواده و جامعه هيچگونه معيار و قوانيني برايش مهم به نظر نمي آيد. بنابراين، يك نوع اختلال در روابط و مشكلاتي در خانواده و از جمله اجتماع ايجاد خواهد شد.
به گفته اين كارشناس امور جوانان، ايجاد حداقل زمينه هاي مورد نياز جوانان و به طور كلي فرزندان از جمله محبت و تأمين نيازهاي مالي آنان عامل رشد آنها از منظر شخصيتي خواهد بود.
وي مي گويد: «بايد براي جامعه، حداقل ها را فراهم كنيم تا امكان رشد مناسب فرزندانمان بيشتر مهيا باشد. اگر حداقل ها رعايت شوند عده بيشتري از افراد خانواده به مسير رشد مطلوب اخلاقي و فكري رهنمون مي شوند.
_________________
انجمن خبرنگاران ایران
اخبار ایران و جهان

خموشی ، دری به سوی نگاه ژرف تر است . ارد بزرگ
پیشوایان در سخت ترین راه ها همیشه تنها بوده اند . جبران خلیل جبران
حقیقت نیازمند نقد است نه ستایش . فريدريش ويلهلم نيچه